Multiple Sclerose

Seksuele problemen bij MS ontstaan omdat in de belangrijke zenuwbanen geleidelijk steeds meer zenuwvezeltjes onderbroken worden door MS-plaques. Hierdoor kan zowel de erectie of de vaginale vochtafscheiding als het orgasme gestoord zijn. Ook lichamelijke factoren, zoals spasmen, pijn of incontinentie kunnen het liefdesspel hinderen.
Incontinentie voor urine (of zelfs ontlasting) kan optreden tijdens het vrijen, daarnaast kunnen psychologische factoren een rol spelen. De veranderingen in het eigen lichaamsbeeld, de angst om niet meer aantrekkelijk te zijn en de faalangst bij seksuele betrekkingen kunnen de zin in vrijen aantasten. Verwachtingen ten opzichte van de gezonde partner en verwachtingen van de gezonde partner kunnen wijzigen in de loop van MS. De rol van seksuele partner kan veranderen in de rol van verzorger, wat zeker niet gunstig is voor een seksuele relatie. Seksuele problemen, zowel bij de man als de vrouw met MS, mogen niet geïsoleerd gezien worden als louter medisch probleem. Psychologische veranderingen en veranderingen binnen de relatie moeten mee in rekening gebracht worden.

Algemene opmerkingen
Gevoelsstoornissen komen bij MS veel voor: sommige zones van het lichaam worden minder gevoelig, andere worden overgevoelig of pijnlijk. Indien deze gevoelsstoornissen zich in de streek van de geslachtsdelen voordoen, hinderen deze sterk de seksuele beleving. Nieuwe lichaamszones verkennen om opgewonden te raken kan dan nuttig zijn ( zone achter de oren, nek, borsten…). Hiervoor kan men best samen rustig experimenteren. Belangrijk is dat zowel de persoon met MS als de gezonde partner zich hier goed bij blijven voelen. Vaak is de hulp van een psycholoog, sociaal werker, verpleegkundige of arts nodig om de veranderingen in de seksualiteit bespreekbaar te maken binnen een koppel. Aarzel niet om hieromtrent hulp te vragen. Onuitgesproken problemen leiden vaak tot erger.

Vaak is het nodig enkele praktische aanpassingen door te voeren. Seks zal meer gepland moeten verlopen, maar dat wil niet zeggen dat het niet even aangenaam kan zijn dan vroeger. Zorg dat blaas en darm eerst leeg zijn. Neem voorzorgen indien je verlies van stoelgang of urine vreest. Bespreek dit met elkaar. Zoek naar een comfortabele houding. Gebruik eventueel steunkussens om de houding makkelijker vol te kunnen houden. Vermoeidheid speelt een belangrijke rol. Vaak kan men ’s avonds al te uitgeput zijn om nog van seks te kunnen genieten. Zoek een ander ogenblik waarop je dit eventueel kan plannen, bijv. eerder ’s morgens wanneer je nog niet vermoeid bent.
Vanaf een bepaald stadium zal iemand met MS meer zorg nodig hebben en vaak wordt deze zorg voor een groot stuk door de partner gedragen. De rol van minnaar wordt vervangen door deze van verzorger. Seksualiteit ten volle beleven wordt dan moeilijk. Probeer zo lang mogelijk deze twee rollen gescheiden te houden.

Seksuele problemen bij de man
Bij de man komen vooral erectiestoornissen voor: onvoldoende krachtige erecties, erecties die onvoldoende lang kunnen volgehouden worden of zelfs het uitblijven van erecties. Meestal is dit het gevolg van de MS zelf. Andere medische problemen buiten MS kunnen dit verergeren of uitlokken bijv. suikerziekte, hoge bloeddruk, vaatverkalking ten gevolge van roken enz… Bovendien hebben veel medicamenten (gedeeltelijke) erectieverlies als bijwerking. Zo bijvoorbeeld antidepressiva, sommige medicamenten tegen hoge bloeddruk, medicatie tegen neurologische problemen.
Erectiestoornissen bij de man met MS hebben dus vaak meerdere oorzaken. De arts zal een beperkt onderzoek uitvoeren. Zo zal worden nagegaan of er andere medische problemen, zoals bijv. suikerziekte, aanwezig zijn. Soms zijn meer ingewikkelde tests nodig, doch deze hebben meestal weinig invloed op de mogelijke behandelingen. Naast een medisch onderzoek zal ook een gesprek plaatsvinden. De man met erectiestoornissen voelt zich psychologisch vaak minderwaardig, ‘geen echte man meer’. De faalangst die hiermee gepaard kan gaan, vermindert verder de kans op eventueel spontaan optredende erecties.

De behandeling bestaat, naast psychologische ondersteuning, vooral uit medicatie. Momenteel zijn er twee producten op de markt die via de mond kunnen genomen worden.

  • Uprima® (apomorfine) is recent. Het pilletje wordt onder de tong gelegd tot het vanzelf oplost. Het mag niet ingeslikt worden. Na een vijftien minuten begint het te werken. De resultaten bij MS zijn nog niet gekend. Het product heeft weinig bijwerkingen.
  • Viagra® (sildenafil) bestaat al langer. Dit pilletje wordt één uur voor de gewenste betrekkingen genomen met wat water. De resultaten bij MS zijn goed (>60% succes). Er zijn alleen wat milde bijwerkingen, op voorwaarde dat het niet gecombineerd wordt met bepaalde andere medicamenten. Je arts zal daarmee rekening houden. Beide producten versterken alleen het natuurlijke proces van opwinding en erectie.

Indien er geen seksuele opwinding is, zal er ook geen erectie kunnen optreden.

  • Indien orale medicatie niet werkt, kan men zijn toevlucht nemen tot injectietherapie. Hierbij dient de patiënt of de partner een inspuiting toe te dienen in de zwellichamen van de penis zelf. Dit is niet pijnlijk en kan eenvoudig worden aangeleerd. De producten die hierbij ingespoten worden zijn papaverine of prostaglandines (Caverject®) of een mengeling ervan. De juiste dosis dient door de arts bepaald te worden aan de hand van één of meerdere proefinspuitingen. Na inspuiting treedt steeds een erectie op, zelfs indien er geen seksuele opwinding is. Het belangrijkste risico bij deze therapie is het zogenaamde priapisme, wat een landurige en pijnlijke erectie betekent (meer dan 4 uur). Dit is een medisch noodgeval. Indien de erectie te lang blijft aanhouden dien je de arts te verwittigen.
  • Penisprotheses bestaan ook en werken goed. Bij mensen met MS worden ze zelden toegepast. Vacuümpompen zijn een alternatieve mogelijkheid. Hierbij wordt een plastieken cilinder over de penis geschoven, die luchtledig gezogen wordt. Hierdoor treedt een erectie op. Wanneer de erectie bereikt is, wordt een elastiekje aan de basis van de penis geplaatst, hetgeen de erectie onderhoudt. Het gevoelloos en koud worden van de penis wordt door veel mensen als storend ervaren. Daarom worden vacuümpompen weinig gebruikt.

Seksuele problemen bij de vrouw
Bij de vrouw treden vooral vermoeidheid en gebrek aan zin op de voorgrond, naast verminderde vaginale vochtafscheiding. Bij vrouwen is de penetratie op zich minder van belang dan het zich geborgen en bemind voelen. Vaak dient dit gegeven bespreekbaar gemaakt te worden tussen partners. De verwachtingen die ieder koestert binnen een relatie kunnen verschillend zijn.
Het voorspel, de koestering en de tederheid zijn van groot belang. Omtrent seksuele problemen bij vrouwen met MS is er nog weinig onderzoek verricht, ondanks het feit dat 2/3 van de mensen met MS vrouwen zijn. Bij droog blijven kan gebruik worden gemaakt van een glijmiddel. Bij veel vrouwen is één van de eerste zenuwbanen die wordt aangetast door de MS is de zenuwbaan van het klaarkomen. Het wordt dan steeds moeilijker om de stimulatie van de clitoris door te sturen naar het orgasmecentrum in het ruggenmerg. Dat is bij uitstek de situatie om gebruik te maken van een vibrator.

Besluit
Seksualiteit verandert ten gevolge van MS, zowel op lichamelijk, persoonlijk als relationeel vlak. Deze veranderingen kunnen bespreken met de partner of met anderen is vaak al een stuk van de behandeling of de aanpassing. Zwijg er niet over, vraag om raad indien je merkt dat je het er moeilijk mee hebt. Indien je arts of zorgverleners niet kunnen helpen (vaak door eigen angst of onvoldoende opleiding) vraag dan om doorverwezen te worden naar iemand die je wel kan helpen